Sự khác biệt giữa Kiểm toán nội bộ và kiểm toán độc lập

Cũng có một số bạn sinh viên và cả những người đi làm hỏi mình về công việc kiểm toán nội bộ mình đã làm là gì? Cùng là kiểm toán cả chắc chúng cũng giống nhau, cũng là kiểm tra các con số, là liên quan đến kế toán và … săm soi người khác làm đúng hay sai . Sự thực là như thế nào? Đứng dưới góc nhìn rất thực tế của một người đã từng làm trong nghề mình muốn chia sẻ với các bạn sinh viên và các bạn đang có ý muốn chuyển hướng trong công việc về sự khác biệt cơ bản một cách tương đối nôm na giữa hai loại hình kiểm toán này.

Kiểm toán nội bộ và kiểm toán độc lập tuy có chung hai chữ kiểm toán nhưng lại khác biệt nhau hoàn toàn về đối tượng kiểm toán, phương pháp kiểm toán, khách hàng kiểm toán, mục đích thực hiện, … Nói chung, về mặt nào đó đúng là nó chỉ có điểm chung là 2 chữ kiểm toán, tức là cùng xem khách hàng làm đúng hay sai, hợp lý hay chưa hợp lý và đưa ý kiến đánh giá.

Về đối tượng kiểm toán: Nếu như nhắc đến kiểm toán độc lập nghĩ ngay đến các con số kế toán và báo cáo tài chính thì nói đến kiểm toán nội bộ phải nghĩ đến các quy trình hoạt động, các rủi ro, kiểm soát tóm lại là toàn chữ là chữ, ít số . Kiểm toán độc lập công việc của họ là soát xét các báo cáo tài chính để xem công ty đã hạch toán và lập báo cáo đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật, chuẩn mực, chế độ kế toán để rồi đẻ ra các báo cáo tài chính có các thông tin hợp lý chưa? Vì thế khi làm kiểm toán độc lập bạn chỉ xem xét một phần rất nhỏ trong toàn bộ tất cả các hoạt động của doanh nghiệp, đó là bộ phận kế toán và cũng chỉ xem họ đã làm đúng quy định chưa chứ không quan tâm nhiều việc họ làm thế nào. Còn phạm vi của kiểm toán nội bộ là xem xét toàn bộ các hoạt động của doanh nghiệp: từ các khâu sản xuất, kinh doanh, marketing, quản trị, nhân sự, kế toán… Trong kế toán thì không chỉ quan tâm đến báo cáo tài chính mà xem xét cả quy trình kế toán, tức là làm sao để có được báo cáo tài chính đó, việc luân chuyển chứng từ ra sao, phân công công việc như thế nào, hạch toán như thế nào…. Nôm na là: Nếu coi toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp như một cái cây có đầy đủ các bộ phận rễ, thân, lá, hoa, quả, thì kiểm toán độc lập chỉ xem hoa nở đẹp không thôi, còn kiểm toán nội bộ thì soi tất từ rễ đến quả, từ chân đến đầu 

Đó là khác biệt cơ bản nhất giúp các bạn hình dung công việc của kiểm toán nội bộ. Với một đối tượng rộng lớn như vậy, kiểm toán nội bộ cũng có các phương pháp, mục đích làm khác hẳn với kiểm toán độc lập. Cái này nói hơi chuyên môn tí nên để dễ hiểu các bạn cứ hình dung là kiểm toán độc lập thì ngâm cái báo cáo tài chính toàn số rồi, nên họ sẽ xục xạo các con số bằng các phương pháp kiểm của họ để làm sao thấy được chỗ này hạch toán vậy không đúng, ước tính kế toán thế này thì bỏ xừ chuẩn mực rồi, đại loại thế. Còn kiểm toán nội bộ thì soi quy trình hoạt động xem nó thực hiện tốt chưa, hiệu quả không, quy trình thế đầy đủ chưa, doanh nghiệp làm theo các quy trình đó thì rủi ro thế nào, kiểm soát ra sao. Giống như một ông đi xem hoa thì dùng mũi, mắt thôi, còn ông muốn xem cả cái cây thì phải có cuốc, xẻng, khoan gì đó để bật gốc nó lên, rồi thang, cưa, vợt hay có khi cả kính hiển vi :)), xem cây cối, hoa lá quả nó thế nào. Mà quan trọng ông là kiểm nội bộ nên sẽ xem có con sâu nào đục cây không, có thằng bọ hay cả thằng ăn trộm nào định tòm tem cái cây của mình không, tức là xét trên tổng thể và cả chi tiết xem có cái gì đe dọa đến việc ra quả của cây ấy, rồi coi cây có gì phòng vệ chưa, có thì nó hoạt động không, không có thì yêu cầu mày phải đeo quần áo bảo hộ lao động lành lặn vào ấy nhé không virut Ebola nó cho ra tép : ))))

Khách hàng kiểm toán: đương nhiên rồi, kiểm toán độc lập thì là bên độc lập thứ 3 vào soát xét doanh nghiệp và cho ý kiến ý cò còn kiểm nội bộ thì thường theo chuẩn mực là của người chủ sở hữu tức là người có vốn vào Công ty muốn giám sát và nâng cao việc quản lý của hệ thống manager và staff thì yêu cầu ông kiểm này vào làm việc. Nên khách hàng một bên là bên ngoài một bên là nội bộ.

Tác giả: Jelly Mơ Phạm